भारतले चिनी निर्यातमा लगायो प्रतिबन्ध, नेपालमा मूल्यवृद्धिको जोखिम

विश्वको दोस्रो ठूलो चिनी उत्पादक राष्ट्र भारतले चिनी निर्यात रोकेको छ। आफ्नो आन्तरिक बजारमा चिनीको मूल्य नियन्त्रण गर्न र पर्याप्त मौज्दात सुनिश्चित गर्न भन्दै भारतले यो कदम चालेको हो।

भारतीय विदेश व्यापार महानिर्देशनालय (DGFT) ले जारी गरेको सूचना अनुसार यो प्रतिबन्ध ३० सेप्टेम्बर २०२६ सम्म वा अर्को आदेश नआएसम्मका लागि लागू हुनेछ। भारत सरकारले कच्चा चिनी, सेतो चिनी र प्रशोधित चिनी को निर्यात नीतिलाई ‘प्रतिबन्धित’ श्रेणी मा राखेको छ।

उत्पादन ह्रासले निर्णयलाई बाध्य

यसअघि भारतले करिब १५ लाख ९० हजार मेट्रिक टन चिनी निर्यातको अनुमति दिएको थियो। तर उत्पादनमा आएको ह्रासका कारण देखाउँदै भारतले उक्त नीति परिवर्तन गरेको जनाएको हो। भारतका प्रमुख उखु उत्पादक राज्यहरू महाराष्ट्र र उत्तर प्रदेश मा वर्षाको कमी र एल निनोको प्रभावले गर्दा उत्पादनमा करिब ५.५ प्रतिशत ले कमी आउने अनुमान गरिएको छ।

सन् २०२४–२५ मा ९ लाख टन चिनी निर्यात गरेको भारतले आगामी वर्षको आपूर्ति सङ्कट टार्न यो कठोर कदम चालेको जनाएको हो।

यद्यपि, केही विशेष अवस्थाहरूमा निर्यात जारी रहने भारतले प्रस्ट पारेको छ। युरोपियन युनियन र अमेरिकातर्फ हुने कोटा अन्तर्गतको निर्यात भने भारतले नरोकिने बताएको छ। यसैगरी, सूचना जारी हुनुअघि नै लोडिङ सुरु भएका वा भन्सार प्रक्रिया पूरा गरिसकेका चिनीका खेपहरू भने निर्यात गर्न पाइनेछ। अन्य देशहरूको खाद्य सुरक्षाका लागि सरकारी स्तरमा हुने सम्झौताका आधारमा विशेष अनुमति लिएर निर्यात गर्न सकिने प्रावधान पनि राखिएको छ।

नेपालमा पर्ने असर

नेपाल आफ्नो वार्षिक मागको करिब १ लाखदेखि १.५ लाख मेट्रिक टन चिनीका लागि भारतमा निर्भर रहँदै आएको छ। भारतको यो निर्णयसँगै नेपाली बजारमा चिनीको अभाव हुने र मूल्य बढ्ने देखिएको छ।

विशेषगरी चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा भारतको यो कदमले उपभोक्ताहरूलाई प्रत्यक्ष मार पर्ने देखिन्छ। यद्यपि, व्यापारीहरूले वैकल्पिक स्रोतका रूपमा ब्राजिल वा थाइल्याण्ड बाट चिनी आयात गर्न सक्ने सम्भावना भए पनि आन्तरिक बजारका उपभोक्तालाई ढुवानी लागतका कारण मूल्य महँगो पर्न सक्छ।

विश्व बजारमा पनि असर

भारतको यो घोषणापछि विश्व बजारमा चिनीको मूल्य बढेको छ। न्यूयोर्कमा कच्चा चिनीको फ्युचर्स मूल्य २ प्रतिशतभन्दा बढी ले बढेको छ। यस्तै, लण्डनमा पनि सेतो चिनीको मूल्य करिब ३ प्रतिशत ले उकालो लागेको छ।

अर्कोतर्फ, भारतका ठूला चिनी उद्योगहरूलाई पनि प्रत्यक्ष असर परेको छ। श्री रेनुका सुगर्स, बलरामपुर चिनी जस्ता कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा ५ प्रतिशतसम्मको गिरावट देखिएको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।